SWIFT भनेको के हो?

परिचय

आजको डिजिटल बैंकिङ युगमा एक देशबाट अर्को देशमा छिटो, सुरक्षित र विश्वसनीय तरिकाले पैसा पठाउन तथा वित्तीय सूचना आदान–प्रदान गर्न आधुनिक प्रणालीहरूको आवश्यकता पर्दछ। यस्तै अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय सञ्चार प्रणालीमध्ये सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रणाली हो SWIFT। विश्वभरका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई जोड्ने यो नेटवर्कले अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारलाई सहज, सुरक्षित र प्रभावकारी बनाएको छ। नेपालका बैंकहरूले पनि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, वैदेशिक रोजगारबाट आउने रेमिट्यान्स तथा विदेशी भुक्तानीका लागि SWIFT प्रणाली प्रयोग गर्दै आएका छन्।

SWIFT को पूर्ण रूप

SWIFT को पूर्ण रूप:

Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication

यो बेल्जियममा स्थापना गरिएको एक अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो जसले विश्वभरका बैंकहरू तथा वित्तीय संस्थाहरूबीच सुरक्षित सन्देश आदान–प्रदान गर्ने काम गर्दछ।

SWIFT

SWIFT को इतिहास

SWIFT संस्थाको स्थापना सन् 1973 मा बेल्जियममा गरिएको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य विश्वभरका बैंकहरूबीच हुने आर्थिक कारोबारलाई सुरक्षित तथा छिटो बनाउनु थियो। हाल SWIFT नेटवर्कमा 200 भन्दा बढी देशका हजारौं बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू आबद्ध छन्।

SWIFT कसरी काम गर्छ?

SWIFT ले प्रत्यक्ष रूपमा पैसा ट्रान्सफर गर्दैन। यसले बैंकहरूबीच सुरक्षित सन्देश पठाउने काम गर्दछ।

उदाहरणका लागि:

यदि नेपालबाट अमेरिका पैसा पठाउनुपर्‍यो भने:

नेपालस्थित बैंकले SWIFT नेटवर्कमार्फत अमेरिकी बैंकलाई सन्देश पठाउँछ।
उक्त सन्देशमा रकम, खाताधनीको नाम, खाता नम्बर आदि विवरण हुन्छ।
त्यसपछि सम्बन्धित बैंकहरूले रकम ट्रान्सफर प्रक्रिया पूरा गर्छन्।

यसरी SWIFT सुरक्षित “Financial Messaging System” को रूपमा काम गर्छ।

SWIFT Code भनेको के हो?

प्रत्येक बैंकको एउटा विशेष पहिचान कोड हुन्छ जसलाई SWIFT Code वा BIC (Bank Identifier Code) भनिन्छ।

यो सामान्यतया 8 वा 11 अक्षरको हुन्छ।

उदाहरण:

NABIL बैंकको SWIFT Code: NARBNPKA
नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको SWIFT Code: NIBLNPKT

SWIFT Code बाट:

बैंकको नाम
देश
शाखा
आदि पहिचान गर्न सकिन्छ।

SWIFT Code को संरचना

उदाहरण: NARBNPKA

भाग	अर्थ
NARB	बैंकको नाम
NP	देश (नेपाल)
KA	स्थान कोड

SWIFT का मुख्य विशेषताहरू

1. सुरक्षित प्रणाली

SWIFT अत्यन्त सुरक्षित नेटवर्क हो। यसमा Encryption तथा Authentication प्रयोग गरिन्छ।

2. छिटो सेवा

अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार छिटो सम्पन्न हुन्छ।

3. विश्वव्यापी पहुँच

विश्वका हजारौं बैंकहरू यस नेटवर्कमा जोडिएका छन्।

4. भरपर्दो प्रणाली

गलत कारोबारको सम्भावना कम हुन्छ।

5. मानकीकृत सन्देश प्रणाली

सन्देश आदान–प्रदानका लागि एउटै अन्तर्राष्ट्रिय मानक प्रयोग हुन्छ।

SWIFT का प्रयोगहरू

अन्तर्राष्ट्रिय रकम ट्रान्सफर
आयात तथा निर्यात भुक्तानी
रेमिट्यान्स सेवा
विदेशी व्यापार
बैंक–टु–बैंक सञ्चार
Letter of Credit (LC)
विदेशी मुद्रा कारोबार

नेपालको सन्दर्भमा SWIFT

नेपालमा SWIFT प्रणालीको प्रयोग विशेष गरी:

बैंकिङ कारोबार
रेमिट्यान्स
अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार
विदेशी विश्वविद्यालय शुल्क भुक्तानी
विदेशमा रोजगारी गर्ने नेपालीबाट पैसा पठाउने कार्य
मा गरिन्छ।

नेपालका धेरै वाणिज्य बैंकहरू SWIFT नेटवर्कमा आबद्ध छन्।

उदाहरण:

Nabil Bank
Global IME Bank
NIC Asia Bank
Nepal Investment Mega Bank

नेपालमा SWIFT को महत्व

1. रेमिट्यान्स व्यवस्थापन

विदेशमा रहेका नेपालीहरूले नेपालमा पैसा पठाउन SWIFT सहयोगी हुन्छ।

2. अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार

आयात–निर्यात गर्ने व्यवसायीहरूले विदेशी भुक्तानी गर्न SWIFT प्रयोग गर्छन्।

3. शिक्षा शुल्क भुक्तानी

विदेश अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूले विश्वविद्यालय शुल्क पठाउन SWIFT प्रयोग गर्छन्।

4. बैंकिङ आधुनिकीकरण

नेपालको बैंकिङ प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसँग जोड्न SWIFT ले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

SWIFT का फाइदाहरू

सुरक्षित अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार
छिटो वित्तीय सञ्चार
विश्वव्यापी बैंकिङ नेटवर्क
कम त्रुटि
भरपर्दो सेवा
अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सहजता

SWIFT का कमजोरीहरू

सेवा शुल्क महँगो हुन सक्छ
केही कारोबारमा समय लाग्न सक्छ
साइबर आक्रमणको जोखिम रहन्छ
इन्टरनेट तथा प्रविधिमा निर्भरता

साइबर सुरक्षा र SWIFT

हाल विश्वभर साइबर अपराध बढ्दै गएको कारण SWIFT प्रणालीमा पनि सुरक्षा चुनौतीहरू देखिएका छन्। त्यसैले:

Multi-factor Authentication
Encryption
Cybersecurity Monitoring
जस्ता प्रविधिहरू प्रयोग गरिन्छ।

नेपालका बैंकहरूले पनि साइबर सुरक्षामा विशेष ध्यान दिन थालेका छन्।

निष्कर्ष

SWIFT आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ प्रणालीको महत्वपूर्ण आधार हो। यसले विश्वभरका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई सुरक्षित रूपमा जोडेर अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारलाई सरल, छिटो र भरपर्दो बनाएको छ। नेपालको बैंकिङ तथा रेमिट्यान्स क्षेत्रमा SWIFT को भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको छ। भविष्यमा डिजिटल बैंकिङ र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार अझ विस्तार हुँदै जाँदा SWIFT को महत्व अझ बढ्ने सम्भावना छ।

छोटो प्रश्न–उत्तर

1. SWIFT को पूर्ण रूप के हो?

Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication

2. SWIFT को मुख्य काम के हो?

बैंकहरूबीच सुरक्षित वित्तीय सन्देश आदान–प्रदान गर्नु।

3. SWIFT Code किन आवश्यक हुन्छ?

अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा बैंक पहिचान गर्न।

4. नेपालमा SWIFT कहाँ प्रयोग हुन्छ?

रेमिट्यान्स, विदेशी व्यापार तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ कारोबारमा।