भारतमा आयोजित AI Impact Summit कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) सम्बन्धी विश्वस्तरीय छलफल, नीति निर्माण र प्रविधिगत सहकार्यको महत्वपूर्ण मञ्चका रूपमा उभिएको छ। यो शिखर सम्मेलनले भारतलाई विश्व AI नक्सामा बलियो रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्यसहित आयोजना गरिएको थियो। सरकार, प्रविधि कम्पनीहरू, अनुसन्धानकर्ता, स्टार्टअप र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहभागिताले यस कार्यक्रमलाई विशेष बनाएको थियो।

आयोजना र उद्देश्य

यो शिखर सम्मेलन भारतको राजधानी New Delhi मा आयोजना गरिएको थियो। कार्यक्रमलाई भारत सरकारको IndiaAI Mission अन्तर्गत आयोजना गरिएको हो।

यस सम्मेलनका मुख्य उद्देश्यहरू यस्ता थिए:

• जिम्मेवार र नैतिक AI विकास

• डिजिटल समावेशीकरण (Digital Inclusion)

• विकासोन्मुख राष्ट्रहरूका लागि AI पहुँच विस्तार

• शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र सार्वजनिक सेवामा AI प्रयोग

भारतले आफूलाई “Global South” का देशहरूका लागि AI नेतृत्वकर्ता राष्ट्रको रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको देखियो।

विश्व नेताहरू र टेक कम्पनीहरूको सहभागिता

सम्मेलनमा विभिन्न देशका नीति–निर्माता, मन्त्री, तथा विश्वप्रसिद्ध प्रविधि कम्पनीका प्रमुखहरू सहभागी भएका थिए।

कार्यक्रममा भारतका प्रधानमन्त्री Narendra Modi ले उद्घाटन सम्बोधन गर्दै AI लाई “मानव विकासको शक्ति” का रूपमा प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

यसैगरी, विश्व प्रविधि क्षेत्रका अगुवाहरू जस्तै Sundar Pichai (CEO, Alphabet Inc.) र Sam Altman (CEO, OpenAI) जस्ता व्यक्तिहरूको सहभागिताले सम्मेलनलाई अन्तर्राष्ट्रिय महत्व दिएको थियो।

लगानी र नयाँ पहलहरू

सम्मेलनका क्रममा भारतमा AI पूर्वाधार (Infrastructure) विस्तारका लागि ठूला टेक कम्पनीहरूले लगानी घोषणा गरेका थिए।

मुख्य पहलहरू:

• डाटा सेन्टर विस्तार

• AI अनुसन्धान र विकास (R&D)

• युवा तथा विद्यार्थीका लागि AI तालिम कार्यक्रम

• स्टार्टअपहरूलाई सहयोग र अनुदान

यसले भारतलाई केवल AI उपभोक्ता मात्र नभई AI उत्पादक राष्ट्रका रूपमा अघि बढाउने संकेत दिएको छ।

मुख्य विषयहरू

1. जिम्मेवार AI (Responsible AI)

AI को दुरुपयोग रोक्न कानुनी संरचना र नीति निर्माणमा जोड दिइयो।

2. शिक्षा र सीप विकास

AI सम्बन्धी कोर्स, तालिम र अनुसन्धान विस्तार गरेर युवालाई भविष्यका लागि तयार पार्ने लक्ष्य राखियो।

3. सार्वजनिक सेवामा AI

• स्वास्थ्य क्षेत्रमा रोग पहिचान

• कृषिमा उत्पादन पूर्वानुमान

• ट्राफिक व्यवस्थापन

• डिजिटल प्रशासन

चुनौतीहरू र आलोचना

यद्यपि सम्मेलन महत्वाकांक्षी थियो, केही व्यवस्थापन सम्बन्धी चुनौतीहरू पनि देखिए:

• अत्यधिक भीड र व्यवस्थापन समस्या

• प्राविधिक समस्या (नेटवर्क, प्रवेश व्यवस्थापन)

• केही प्रदर्शनी सम्बन्धी विवाद

यी चुनौतीहरूले भारतले विश्वस्तरीय कार्यक्रम आयोजना गर्दा अझ सुदृढ पूर्वाधार आवश्यक रहेको सन्देश दिएको छ।

निष्कर्ष

“AI Impact Summit” ले भारतलाई विश्व AI नेतृत्वको अग्रपंक्तिमा उभ्याउने प्रयास गरेको छ। यो सम्मेलनले देखाएको छ कि AI केवल प्रविधि मात्र होइन — यो आर्थिक विकास, सामाजिक परिवर्तन र विश्व सहकार्यको आधार बन्न सक्छ।

यदि भारतले नीति, पूर्वाधार र शिक्षा क्षेत्रमा निरन्तर सुधार गर्दै अघि बढ्यो भने, भविष्यमा भारत विश्व AI शक्तिका रूपमा स्थापित हुन सक्ने प्रबल सम्भावना देखिन्छ।